Önceki
1. Testin Bağımsızlığı Nedir ve Neden Önemlidir?
Yazılım testi; yazılımın kalitesini değerlendirmek ve yazılım hatası riskini azaltmak amacıyla yapılan planlı aktivitelerin bütünüdür. Testin temel amaçlarından biri, yazılımda hataların olduğunu göstermek ve kullanıcıya, iş birimine veya diğer paydaşlara güven sağlamaktır. Testin etkinliği; testin organizasyon içindeki konumu ve bağımsızlığı ile doğrudan ilişkilidir. [2]
Resim 1: Test Neden Bağımsızlığa İhtiyaç Duyar [8]
Testin bağımsızlığı; test faaliyetlerinin, yazılımı geliştiren kişilerden veya ekiplerden belirli bir mesafede yürütülmesini ifade eder. Bu mesafe, testin tarafsızlığını ve etkinliğini artırır. Bağımsız test uzmanları farklı geçmiş deneyimleri, teknik bakış açıları ve kalite odaklı yaklaşımları sayesinde; yazılımcılara kıyasla farklı türdeki hataları ve arızaları bulmada daha iyi performans gösterirler. [2]
ISTQB (International Software Testing Qualification Board), testin bağımsızlığını farklı seviyelerde sınıflandırır:
Şekil 1: Yazılım Testinde Bağımsızlık Seviyeleri [2]
Genellikle en iyi sonuç, birden fazla bağımsızlık seviyesinin bir arada kullanılmasıyla elde edilir. Örneğin; birim testleri aynı ekipten geliştiriciler, sistem entegrasyon testleri bağımsız test ekibi, kabul testleri ise son kullanıcıyı temsil eden şirket dışından bir ekip tarafından yapılabilir. [2]
2. Test ile Denetim Arasındaki Benzerlikler
Testin bağımsızlığı ilkesinin önemini daha iyi anlayabilmek için test ile denetim alanları arasındaki benzerliğe bakmak faydalı olacaktır.
Test ve denetim; amaç, süreç ve etik ilkeler açısından büyük benzerlikler taşır:
Amaç: Her ikisi de bir sistemin/ürünün belirli standartlara, gereksinimlere veya hedeflere uygunluğunu değerlendirmek, riskleri tespit etmek ve iyileştirme fırsatlarını ortaya koymak için yapılır.
Bağımsızlık: Hem testte hem denetimde, uygulayıcının bağımsız olması, sonuçların güvenilirliği ve kabul edilebilirliği için önemsenir.
Kanıta Dayalı Yaklaşım: Denetimde olduğu gibi, testte de bulguların kanıta dayalı olması gerekir. Test sonuçları, test senaryoları, hata raporları ve ölçümlerle desteklenmelidir.
Etik İlkeler: Dürüstlük, tarafsızlık, gizlilik, mesleki yeterlilik ve özen ile mesleğe uygun davranış hem denetim hem de test süreçlerinde temel etik ilkeler olarak kabul edilir.
Raporlama: Denetim raporları gibi, test raporları da açık, öz, anlaşılır ve kanıta dayalı olmalıdır. Bulguların önem derecesi, etkisi ve çözüm önerileri net şekilde belirtilmelidir.
Risk Temelli Yaklaşım: Denetim planlamasında olduğu gibi, test planlamasında da risk temelli yaklaşım benimsenir. Kritik işlevler ve yüksek riskli alanlar öncelikli olarak test edilir.
Kurumsal yönetim ilkeleri gereği; denetim, iç kontrol ve teftiş birimleri denetledikleri ekiplere bağlı değildir. Bu, sadece mevzuat gereği değil, aynı zamanda kurumsal olgunluğun bir göstergesidir. Testin bağımsızlığı ilkesi de aynı şekilde, kurumsal olgunluk ve şirketteki kalite kültürünün bir göstergesi olarak görülür. [4]
TMMi (Test Maturity Model Integration) yazılım test süreçlerinin olgunluk seviyelerini değerlendirmek ve iyileştirmek için kullanılan uluslararası bir olgunluk modelidir. Olgunlaşmamış süreçleri; disiplinli ve olgun süreçler haline getirmek için evrimsel gelişim yolu tanımlayan CMMI’nın test odaklı karşılığı olarak kabul edilir. Testin bağımsızlığı ilkesi, TMMi için önemli konu başlıklarından biridir. [1] [7]
3. Bağımsızlığın Faydaları ve Zorlukları
Faydalar:
-
Farklı bakış açıları sayesinde daha fazla ve çeşitli hata bulunabilir.
-
Paydaşlar arasında daha objektif bir kalite değerlendirmesi yapılabilir.
-
Testin, yazılım geliştirme ekiplerinden bağımsız olması, test sonuçlarının güvenilirliğini ve kabul edilebilirliğini artırır.
-
Kalite odaklı çalışması beklenen test uzmanlarının, teslimat odaklı çalışan geliştirme ekiplerinden bağımsız çalışabilmesi, kalite odağının zarar görmesini engeller. [2]
Zorluklar:
-
Bağımsız test uzmanları ile geliştirme ekibi arasında iletişim ve iş birliği eksikliği yaşanabilir.
-
Geliştiricilerin kalite konusunda sorumluluk bilinci zayıflayabilir.
-
Bağımsız test ekibi, dar boğaz olarak görülebilir veya gecikmelerden sorumlu tutulabilir. [2]
4. Çevik Süreçlerde Testin Konumu ve Bağımsızlığın Korunamaması Riski
Çevik yazılım geliştirme süreçlerinde, testin bağımsızlığı ilkesi farklı bir boyut kazanır. Çevik ekiplerde kalite, tüm ekibin sorumluluğundadır. Test uzmanları, geliştiricilerle birlikte aynı takımda çalışır. Test farklı bir ekibin iş planında değil, yine geliştirme ekibinin iş planındadır. Bu yönleriyle çevik yaklaşım, testin bağımsızlığı ilkesine uyumun getirdiği zorlukları ortadan kaldırmaktadır. [5]
Diğer taraftan, test uzmanlarının doğrudan uygulama geliştirme ekiplerine bağlanması, testin bağımsızlığını ortadan kaldırabilir. Bu durum test uzmanlarında kalite odağının, geliştiricilerde olduğu gibi teslimat tarafına kaymasına ve geliştirme sürecinde test bakış açısının zayıflamasına yol açabilir. Kısacası testin bağımsızlığı ilkesine uyum ve bu uyumun getireceği faydalar zarar görebilir. [1]
Resim 2: Çevik Dönüşüm Nasıl Başarılı Olabilir [9]
Peki hem çevik yaklaşımın getirdiği avantajlardan faydalanmak, hem de çevik yaklaşım ile çatışmaksızın testin bağımsızlığı ilkesiyle uyumlu çalışmak mümkün olabilir mi?
5. Matris Yapı ile Testin Organizasyon İçindeki Yeri
Matris organizasyon yapısı, test uzmanının hem uygulama geliştirme ekibine hem de test yönetimine bağlı olduğu bir modeldir. Bu yapı, aşağıdaki avantajları sunar:
Çevik ekibe entegrasyon: Test uzmanı, günlük işlerinde doğrudan uygulama geliştirme ekibiyle birlikte çalışır, ekibin bir üyesidir ve bütün sprint ritüellerine katılır.
Bağımsızlık ve mesleki gelişim: Test uzmanı uygulama geliştirme ekibi yanında merkezi test yönetimine de raporlama yaparak; test süreçlerinin iyileştirilmesi, standartların korunması ve mesleki gelişim açısından destek alır. Kalite odağının uygulama geliştirme ekibindeki temsilcisidir. Kalitenin tüm ekibin sorumluluğunda olduğu “tüm ekip” yaklaşımını destekler.
Kalite kültürünün yaygınlaştırılması: Merkezi test yönetimi, organizasyon genelinde test süreçlerinin olgunluğunu artırmak ve iyi uygulamaları yaymak için merkezi bir rol üstlenir. Matris organizasyon yapısı sayesinde test uzmanları üzerinde söz hakkı vardır.
Merkezi işlerin koordinasyonunda kolaylık: Pek çok şirkette, testin doğası gereği merkezi olarak takip ve koordine edilmesi gereken işler vardır.
-
Canlıya geçiş öncesi regresyon test sonuçlarının takibi ve raporlaması ile canlıya geçiş test onayının verilmesi,
-
Şirket içinde test otomasyonunun takibi ve desteklenmesi,
-
Çok kanallı projelerde test süreçlerinin koordinasyonu,
-
Rapor ekranı testleri gibi rutinlerin koordinasyonu ile,
-
Yeni çalışanlar için alan bazlı oryantasyon eğitimleri verilmesi ve benzeri…
Şekil 2: Matris Organizasyon Yapısı ile Test Yönetimi
Bu tarz işlerde farklı uygulama geliştirme ekiplerinde görev alan test uzmanlarının görev alması beklenir. Koordinasyondan sorumlu merkezi test yönetiminin bu çalışanlar üzerinde söz hakkı olması, çıkar çatışmalarını önleyecek ve yapılacak işleri kolaylaştıracaktır. Yine bu çalışanların Ar-Ge projelerine ve özel problemlerin çözümü için oluşturulan görev gruplarına katılımı daha kolay teşvik edilebilecektir.
Matris organizasyon yapısı içeren böyle bir çevik bağlamda; test uzmanı hem uygulama geliştirme ekibinin bir parçası olur; hem de merkezi bir test organizasyonunun üyesi olarak çok kanallı işler, bilgi paylaşımı ve sürekli iyileştirme süreçlerine katkı sağlar. [1] [3]
6. Sonuç
Testin bağımsızlığı ilkesi, yazılım kalitesinin artırılması ve tarafsız bir değerlendirme yapılabilmesi için kritik öneme sahiptir. Testin bağımsız olması, çıkar çatışmalarını önler ve güveni artırır. Çevik süreçlerde testin bağımsızlığı; test uzmanlarının uygulama geliştirme ekiplerine entegrasyonu ve merkezi test yönetimiyle dengelenmelidir. En iyi uygulama olarak; test uzmanının uygulama geliştirme ekibine bağlı çalışırken, matris yapı ile merkezi test yönetimine de raporlama yaptığı bir organizasyon modeli önerilebilir. Bu sayede hem çevikliğin getirdiği hız ve iş birliği avantajları, hem de bağımsızlığın sağladığı kalite güvencesi bir arada elde edilebilir. [1]
Bağımsız denetçiler için etik kurallar arasında dürüstlük, tarafsızlık, gizlilik, mesleki yeterlilik ve özen ile mesleğe uygun davranış ilkeleri yer alır. Test uzmanları için de benzer etik ilkeler geçerlidir. Bu ilkelerin geçerliliği; organizasyonda teste özel bir yapı ile temsil edilmeli, testin bağımsızlığı ilkesi hem görünürde hem de uygulamada korunmalıdır. [4]
Kaynakça
-
TMMi® Foundation – Çevik Bir Dünyada TMMi®, 2019
-
ISTQB® Certified Tester – Foundation Level (CTFL) Syllabus, v4.0, 21 Nisan 2023 – Yazılım testi temel seviyesine yönelik güncel ISTQB müfredatı.
-
ISTQB® Certified Tester – Expert Level Syllabus Test Management (Managing Testing, Testers, and Test Stakeholders), 2011 – Yazılım testi uzman seviye test yönetimine yönelik güncel ISTQB müfredatı.
-
SPL – 1020 Bilgi Sistemleri Yönetimi ve Denetimi, 30 Haziran 2023
-
Ken Schwaber & Jeff Sutherland – Scrum Kılavuzu Scrum’ın Tanımlayıcı Kılavuzu: Oyunun Kuralları, Kasım 2020
-
ISTQB Yazılım Testi Terimler Sözlüğü, V1.0, 2014
-
Türkiye Bilişim Derneği – Bütünleşik Yetenek Olgunluk Modeli (CMMI – Capability Maturity Model Integration), Nisan 2008
-
Unbiased & Uncompromising: Why Software Testing Needs Independence: https://lighthousetechnologies.com/unbiased-uncompromising-why-software-testing-needs-independence/
-
10 Reasons Why Agile Transformations Fail and how yours can succeed: https://www.netsolutions.com/insights/how-to-prevent-agile-transformation-failure/
